47. XÔNG KHÓI THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN
1. ĐẠI CƯƠNG
Xông khói thuốc y học cổ truyền (thuốc cổ truyền) là phương pháp dùng khói thuốc cổ truyền trực tiếp tác động vào vùng bị bệnh, nhằm điều hòa kinh mạch, hành khí, hoạt huyết, khu tà.
2. CHỈ ĐỊNH
- Các bệnh ngoài da.
- Viêm mũi, viêm xoang, viêm kết mạc.
- Đau nhức cơ xương khớp, …
- Trĩ, bí tiểu tiện.
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
- Người bệnh đang trong tình trạng cấp cứu.
- Hen phế quản, COPD tiến triển.
- Phụ nữ có thai.
- Người bệnh suy kiệt.
4. THẬN TRỌNG
- Người bệnh có bệnh mạn tính đường hô hấp: hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính,…
- Người bệnh tăng huyết áp có chỉ định xông khói thuốc khi đã được kiểm soát huyết áp bằng thuốc.
- Trường hợp rối loạn cảm giác nóng lạnh.
- Trẻ em, người già sa sút trí tuệ, …
- Người bệnh say rượu, tâm thần.
5. CHUẨN BỊ
5.1. Người thực hiện
a) Nhân lực trực tiếp:
- Bác sỹ, y sĩ, lương y thực hiện theo phạm vi hành nghề, phạm vi chuyên môn được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của Luật khám bệnh chữa bệnh.
- Điều dưỡng có trình độ đại học trở lên được đào tạo bổ sung kỹ thuật xông khói thuốc cổ truyền thực hiện theo phạm vi hành nghề, phạm vi chuyên môn được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.
- Người có bài thuốc gia truyền, người có phương pháp chữa bệnh gia truyền có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám chữa bệnh sử dụng bài thuốc gia truyền của mình/phương pháp chữa bệnh gia truyền đã được cấp có thẩm quyền công nhận, cấp phép theo quy định của
Luật khám bệnh chữa bệnh.
b) Nhân lực hỗ trợ: Điều dưỡng.
5.2. Thuốc
Thuốc cổ truyền phù hợp, được bào chế dưới dạng thích hợp, …
5.3. Vật tư
- Bát/ nồi.
- Xô, chậu.
- Than củi.
- Phễu bằng giấy.
- Gạc để dẫn khói thuốc tỏa vào nơi xông (ví dụ: chân, tay, kẽ ngón tay, chân, mũi, …).
- Ga y tế, … để dẫn khói thuốc tỏa vào nơi xông.
5.4. Thiết bị
5.5. Thầy thuốc, người bệnh
- Thầy thuốc giải thích mục đích và cách xông khói để người bệnh yên tâm hợp tác.
- Người bệnh được nằm, ngồi ở tư thê thoải mái, phù hợp với điều trị. Mặc quần áo rộng rãi,
dễ bộc lộ vùng trị liệu.
5.6. Hồ sơ bệnh án:
Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bệnh án đúng tên tuổi người bệnh, đúng chẩn đoán.
5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật:
15 – 30 phút/lần.
5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật:
Buồng bệnh hoặc phòng thực hiện kỹ thuật.
5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh
- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, … của người bệnh.
- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.
6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KĨ THUẬT
6.1. Thủ thuật
- Bước 1: Thầy thuốc:
+ Xác định vị trí cần xông để chọn tư thế thích hợp cho người bệnh.
+ Đặt nồi/bát than hồng vào vị trí phù hợp.
+ Lấy thuốc lượng đủ dùng đặt vào lò than hồng để đốt lấy khói.
- Bước 2: Người bệnh: ở tư thế thích hợp, tự đặt vị trí xông vào đúng chỗ khói bốc lên, hoặc chụp phễu lên miệng bát, chóp phễu hướng vào vị trí cần xông khói.
Trường hợp xông thuốc vùng tay, chân thì phải dùng gạc/ga y tế phủ lên trên vùng trị liệu,
tránh hít phải khói thuốc.
- Bước 3: Kết thúc quy trình
+ Đánh giá tình trạng người bệnh sau khi thực hiện kỹ thuật.
+ Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.
+ Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.
Tuỳ theo tình trạng bệnh lý, thầy thuốc có thể chỉ định xông 1-2 lần/ngày, 01 liệu trình xông từ 7-10 ngày, có thể thực hiện nhiều liệu trình liên tục.
7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN
7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật
- Theo dõi toàn trạng người bệnh, thầy thuốc theo dõi những thay đổi của các
triệu chứng: bỏng, sặc, ngạt khí.
- Tại chỗ: Bỏng do hơi nóng. Xử lí bỏng theo phác đồ, theo mức độ bỏng.
- Toàn thân: sặc, ngạt khí khi hít phải khói thuốc: đưa người bệnh ra phòng thoáng khí,
có thể thở khí oxy (nếu cần).
Choáng, shock: ngừng xông, xử trí shock theo phác đồ.
7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật: Không.
7.3. Biến chứng muộn: Không.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Y tế - Hướng dẫn Quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền - Quyết định số 5480/QĐ-BYT ngày 30 tháng 12 năm 2020 - Nhà xuất bản y học 2020, trang 22, 23.
2. Bộ Y tế - 94 Quy trình kỹ thuật Y học cổ truyền (ban hành kèm theo quyết định số 26/2008/QĐ-BYT ngày 22/7/2008) - Nhà xuất bản y học, trang 137.
NGUỐN : CỤC QUẢN LÝ Y DƯỢC CỔ TRUYỀN - BYThttps://ydct.moh.gov.vn/detail/quyet-dinh-so-486-qd-byt-ngay-13-02-2026-cua-bo-truong-bo-y-te-ve-viec-ban-hanh-tai-lieu-chuyen-mon-huong-dan-quy-trinh-ky-thuat-chuyen-nganh-y-hoc-co-truyen
